Veelgestelde vragen

Gespannen of gevoelige borsten, wat misselijkheid, hoofdpijn of een wisselende stemming kunnen in de eerste weken voorkomen terwijl je lichaam went. Dat komt meestal door het oestrogeen, en tijdelijk de dosering verlagen kan helpen. Meestal zakken die klachten vanzelf binnen een paar weken tot maanden. Houden ze aan, dan kunnen we de dosis of de vorm aanpassen.

Eén keer overslaan is geen ramp. Merk je het kort daarna, neem of plak hem dan alsnog. Ben je al verder op de dag, sla hem dan over en ga gewoon verder met je normale ritme, neem geen dubbele dosis. Vergeet je het vaker en merk je daar klachten van, geef het dan door bij je vervolgconsult.

Gel breng je 's ochtends aan op de binnenkant van je dij of je bovenarm, een dunne laag, even laten drogen en niet op je borsten. Spray gebruik je op de binnenkant van je onderarm en laat je ook drogen. Een pleister plak je op je bil of heup, je wisselt hem twee keer per week en steeds op een andere plek. Een pleister mag blijven zitten als je doucht of zwemt.

Dat hangt af van je situatie. Heb je nog een eigen cyclus, dan gebruik je progesteron vaak een deel van de maand, ongeveer twaalf tot veertien dagen, naast je dagelijkse oestrogeen. Dat heet sequentieel of cyclisch gebruik. Je krijgt dan meestal nog een maandelijkse bloeding, een beetje zoals een menstruatie, doordat je een paar dagen per maand met het progesteron stopt. Heb je geen cyclus meer, dan gebruik je oestrogeen en progesteron allebei elke dag. Dat heet continu gebruik, en daarbij blijft die maandelijkse bloeding meestal weg. Je consulent vertelt je welk schema bij jou past.

Oestrogeen via de huid gebruik je meestal 's ochtends, progesteron meestal 's avonds, omdat het licht rustgevend werkt en kan helpen bij het slapen. De folder "Zo gebruik je je hormonen" legt het stap voor stap uit.

Dat verschilt per klacht. Opvliegers en nachtelijk zweten verbeteren vaak al binnen twee tot vier weken. Klachten als somberheid, slaap of vaginale droogte kunnen zes tot twaalf weken nodig hebben. Geef je lichaam de tijd en evalueer na minimaal 6 weken samen met de overgangsconsulent. Soms is een kleine aanpassing van de dosis, het tijdstip of de toedieningsvorm nodig voor het beste resultaat.

Oestrogeen (estradiol) krijg je via de huid in drie vormen: een spray (bijvoorbeeld Lenzetto), een gel, of een pleister (bijvoorbeeld Systen of Sandoz). Veel vrouwen ervaren de gel als stabiel, de pleister hoef je maar twee keer per week te wisselen, en de spray is gebruiksvriendelijk. Progesteron krijg je meestal als Utrogestan (bio-identiek, capsule) of soms als Duphaston (tablet). Welke vorm het beste bij jou past, bespreek je met je overgangsconsulent.

Bio-identieke hormonen hebben precies dezelfde structuur als de hormonen die je lichaam zelf maakt, waardoor je lichaam ze herkent als eigen. Het oestrogeen dat wij voorschrijven (estradiol) is bio-identiek. In de anticonceptiepil zit een synthetisch oestrogeen dat gericht is op het voorkomen van een zwangerschap en daardoor net iets anders werkt en niet dezelfde voordelen voor je botten, hart en brein heeft. Wij geven oestrogeen bij voorkeur via de huid, omdat dat het mildste en meest effectieve is voor je lichaam.

Ja, dat is juist heel gewoon. In de perimenopauze heb je vaak nog een cyclus, alleen onregelmatiger dan vroeger, terwijl je al klachten kunt hebben. Zelfs met een regelmatige cyclus kun je overgangsklachten ervaren.

‍

Met de overgang bedoelen we de hele periode waarin je hormonen veranderen, en die kan jaren duren. De menopauze is iets anders: dat is één moment, namelijk je allerlaatste menstruatie. Dat weet je pas achteraf, als je twaalf maanden niet meer ongesteld bent geweest. De jaren vóór dat moment heten de perimenopauze, met schommelende hormonen en een veranderende cyclus. De jaren erna heten de postmenopauze. De meeste klachten ontstaan al in de perimenopauze, terwijl je nog menstrueert.

Voor vragen over je behandeling kun je terecht bij je consulent. Voor praktische of administratieve vragen bel je de polikliniek van Ksyos via +31 (0) 20 600 00 60, op werkdagen van 08:30 tot 17:00 uur.

Soms is er een kleine eigen bijdrage, dit betaal je aan de apotheek. Dit is afhankelijk van de zorgverzekeraar en polis.

Het deel dat je volgens je polis niet vergoed krijgt, schelden wij kwijt. Daardoor betaal je nooit meer dan je nog openstaande eigen risico.

Die dien je zelf in bij je zorgverzekeraar.

Het zorgpad valt onder de basisverzekering. Je betaalt nooit meer dan je nog openstaande eigen risico, net als bij een bezoek aan het ziekenhuis. Bekijk het blok "Kosten en vergoeding" hierboven voor de details.

Krachttraining is in deze fase extra waardevol, voor je spieren en je botten. Combineer dat met dagelijks wandelen. Twee keer per week kracht is voor de meeste vrouwen voldoende.

Het is geen of-of. Leefstijl en HST versterken elkaar. Goede slaap, voeding, beweging en rust zorgen dat je hormonen stabieler werken, ook als je HST gebruikt. Je hoeft niet alles tegelijk om te gooien, kleine veranderingen helpen al.

Dat kan. Apotheken wisselen soms van merk op basis van de zorgverzekeraar die je hebt, terwijl de werkzame stof en de dosering hetzelfde blijven. Twijfel je, of merk je verschil, overleg dan met je apotheek of je consulent.

Bij je eigen apotheek, die sturen je zeer waarschijnlijk een bericht als het klaar ligt.

Neem contact op bij aanhoudend of hevig bloedverlies, of bij andere klachten die je zorgen baren. Dit komt zelden voor, maar let voor de zekerheid ook op tekenen die op trombose kunnen wijzen, zoals een pijnlijke, gezwollen kuit of plotselinge kortademigheid. Naast Ksyos kun je ook altijd terecht bij je huisarts, of 's avonds en in het weekend bij de huisartsenpost. Bij ernstige klachten bel je natuurlijk meteen 112.

Dat kan twee dingen betekenen. Soms is er nog te weinig effect en heeft je lichaam meer tijd of een iets hogere dosis nodig. Soms lijkt te veel oestrogeen juist op te weinig, met dezelfde klachten. Word je onrustig of somber van progesteron (Utrogestan), dan kan een andere vorm prettiger zijn. Dit kun je tijdens het vervolgconsult bespreken. Als je niet kan wachten tot het vervolgconsult bel dan de Ksyos polikliniek.

In de eerste maanden is wat spotting of licht bloedverlies normaal terwijl je lichaam went. Doorbraakbloedingen kunnen tot ongeveer zes maanden aanhouden, en vaak helpt een aanpassing van de dosering of een andere vorm. Houdt het langer aan, wordt het hevig, of komt het terug na een rustige periode? Neem dan contact op met de polikliniek van Ksyos.

Op dit moment gaat dat via je huisarts. We zijn er druk mee bezig om labtesten ook via Ksyos beschikbaar te maken. Je kunt daarnaast terecht bij een commerciële aanbieder, zoals bloedwaardentest.nl, maar houd er dan rekening mee dat je in het vervolg bij diezelfde aanbieder blijft prikken. Elk lab werkt namelijk vaak met andere referentiewaarden, waardoor je uitslagen van verschillende labs niet goed met elkaar kunt vergelijken. Denk je hierover na? Overleg dan eerst met je overgangsconsulent wat in jouw situatie nuttig is.

Bij oestrogeen via de huid kan dat soms zinvol zijn. Niet iedereen neemt het even goed op, en houd je klachten terwijl de dosis voldoende lijkt, dan kan de overgangsconsulent is samenspraak met de gynaecoloog aanraden je oestradiol in het bloed laten meten om te zien of je het goed opneemt. Het is geen standaardcontrole, maar een hulpmiddel als dat nodig is.

Bloedonderzoek wordt vooral gebruikt om andere oorzaken van je klachten uit te sluiten of mee te wegen. Denk aan je schildklier, je ijzer bij vermoeidheid, vitamine D, Vitamine B12, je bloedsuiker of cholesterol. In bepaalde situaties is een hormoonwaarde als FSH wel zinvol, bijvoorbeeld bij vrouwen jonger dan veertig met een vermoeden van een vervroegde overgang. Soms wordt bij HST via de huid het oestradiol gemeten, om te kijken of je het goed opneemt.

Nee. In de perimenopauze schommelen je hormonen zo sterk dat één bloedmeting weinig zegt, je kunt op het ene moment heel andere waarden hebben dan op het andere. We stellen de diagnose daarom vooral op basis van je leeftijd, je cyclus en je klachten.

Krachttraining, voldoende eiwit, en genoeg vitamine D en calcium helpen je botten sterk te houden, net als niet roken en matig zijn met alcohol. Heb je een verhoogd risico, dan kan je via de huisarts een botmeting laten doen en zo nodig aanvullende medicatie overwegen.

Soms is HST niet of niet meteen verstandig, bijvoorbeeld bij bepaalde vormen van borstkanker in je voorgeschiedenis of na een doorgemaakte trombose. Of het voor jou kan, en in welke vorm, beoordeelt de gynaecoloog samen met de overgangsconsulent. En ook als HST niet kan, is er bijna altijd iets mogelijk om je klachten te verlichten.

Heel veel valt te winnen zonder of naast HST. Leefstijl is de basis: slaap, voeding, beweging en rust hebben echt invloed op je klachten. Heb je vooral last van droogte of blaasklachten, dan kan lokaal oestrogeen vaak wél, ook als gewone HST niet mogelijk is, omdat het alleen ter plekke werkt. Daarnaast zijn er niet-hormonale opties en kan begeleiding bij slaap, stemming of opvliegers helpen. Je consulent kijkt samen met jou wat past.

Ja, je kunt naast de Mirena spiraal ook bio-identieke hormoontherapie krijgen voor je klachten. Zit je Mirena langer dan 5 jaar, dan is het mogelijk dat deze onvoldoende progestageen afgeeft. Het werkt nog wel als anticonceptiemidddel maar voorkomt niet meer dat er overgangsklachten ontstaan. Overleg met je overgangsconsulent of HST bij jou ingezet kan worden.

Geen enkele behandeling is helemaal zonder risico, maar voor de meeste vrouwen wegen de voordelen ruim op tegen de nadelen. Bij HST via de huid, dus gel, spray of pleister, is er geen verhoogd risico op trombose, anders dan bij tabletten. Bij gebruik van oestrogeen samen met progesteron is er voor vrouwen boven de vijftig die langer dan 5 jaar HST gebruiken een licht hoger risico op borstkanker. Het hangt ook af van het soort progesteron, je leeftijd en je leefstijl. Ter vergelijking: roken, overgewicht en dagelijks twee glazen alcohol of meer geven een hoger risico op borstkanker. De gynaecoloog weegt dit samen met de overgangsconsulent voor jou persoonlijk af.

Er is geen vaste maximale duur. We kijken periodiek of HST nog bij je past. Wil je stoppen, doe dat dan rustig en in overleg, want abrupt stoppen kan je klachten terugbrengen. Samen bouwen we het dan geleidelijk af.

Starten is het gunstigst rond de overgang en de jaren daarna, bij voorkeur binnen tien jaar na je laatste menstruatie of voor je zestigste. Ben je daar voorbij, dan is HST niet automatisch uitgesloten, maar weegt de gynaecoloog de voor- en nadelen extra zorgvuldig af. Voor lokale klachten zoals vaginale droogte is lokaal oestrogeen op elke leeftijd nog een optie.

Heel normaal. Je hoeft niets overhaast te beslissen en je bepaalt zelf het tempo. Wat je nu gaat gebruiken is samen met de overgangsconsulent zorgvuldig gekozen en ook door de gynaecoloog beoordeeld, dus daar is goed over nagedacht. We starten meestal laag en bouwen rustig op, en je kunt altijd bijstellen of stoppen.

Nee. Gewichtsverandering hoort bij de overgang zelf, niet specifiek bij HST. In het begin kun je tijdelijk wat vocht vasthouden, maar dat stabiliseert meestal weer. Goede slaap, voeding en beweging helpen je hierbij meer dan stoppen met je hormonen.

Vaak wel. Dat het de eerste keer niet goed aansloeg, betekent niet dat HST niet bij je past. Soms was de dosis te laag of juist te hoog, soms past een andere vorm beter, bijvoorbeeld een pleister in plaats van een gel, of het oestrogeen over de dag verdelen. Ook de manier waarop je progesteron gebruikt kan anders. En soms spelen er andere dingen mee, zoals stress, die je klachten in stand houden. Leefstijl is en blijft daarom belangrijk, naast je hormonen. We kijken samen wat er de vorige keer niet werkte en stellen het bij.

De pil onderdrukte je eigen cyclus en maskeerde daarmee je overgang. Nu je gestopt bent, komen die klachten in één keer naar voren, en dat kan overvallend zijn. Het is logisch, en het is goed te begeleiden. We kijken samen hoe leefstijl, HST of een andere aanpak je het beste helpt.

De anticonceptiepil en HST lijken op elkaar, maar hebben een ander doel. De anticonceptiepil bevat een hogere dosis hormonen, vaak synthetisch, en is gemaakt om je eisprong te onderdrukken en zwangerschap te voorkomen. HST vult juist in lagere, lichaamseigen doses aan wat je eierstokken minder gaan maken, met als doel je klachten te verlichten. HST kan in verschillende vormen, via de huid of als tablet, maar het is geen anticonceptie en beschermt dus niet tegen zwangerschap.

De pil onderdrukt je eigen cyclus en maskeert daarmee vaak je overgangsklachten. Zolang je hem slikt, merk je er meestal weinig van. Pas als je stopt, kunnen de klachten ineens naar voren komen, en dan is het lastig te zien of je al in de overgang bent.