Waarom laten we vrouwen maanden wachten op menopauzezorg die ook anders kan?

Door Isabella Aronds, Zorginnovator vrouwenzorg bij Ksyos

‘Ik voel me zo… mezelf niet.’ Het is een uitspraak die ik regelmatig hoor van vrouwen met overgangsklachten. Vrouwen die slecht slapen, moeite hebben met concentreren of kampen met hartkloppingen en gewrichtspijn. Soms lopen ze jarenlang met klachten rond, zonder te weten dat hormonale veranderingen hierin een rol kunnen spelen. En als ze uiteindelijk medische hulp zoeken, blijkt passende zorg lang niet altijd vanzelfsprekend.

De overgang wordt nog regelmatig gezien als iets wat er nu eenmaal bij hoort. Sommige zorgverleners doen de groeiende aandacht voor overgangsklachten af als een tijdelijke trend. Maar de klachten zijn niet nieuw. Wat wél verandert, is dat vrouwen zich vaker uitspreken en terecht verwachten dat hun klachten serieus worden genomen.

Naar schatting  1,8 miljoen vrouwen in Nederland  bevinden zich in of rond de overgang. De groeiende aandacht zien we ook terug in de huisartsenpraktijk. Tussen 2019 en 2023 kwamen meer vrouwen met overgangsklachten bij de huisarts en steeg het voorschrijven van Hormoon Suppletie Therapie (HST) aan vrouwen met overgangsklachten van 52% naar 61%. Een positieve ontwikkeling, maar meer aandacht betekent niet automatisch dat vrouwen tijdig passende zorg krijgen.

We verwachten te veel van de huisarts ‍

De huisarts is doorgaans het eerste aanspreekpunt. Maar overgangsklachten zijn complex en worden niet altijd  herkend. Vrouwen komen bij de huisarts met uiteenlopende klachten, zoals somberheid, slaapproblemen of terugkerende blaasontstekingen. Klachten die afzonderlijk behandeld kunnen worden, terwijl hormonale veranderingen mogelijk een rol spelen.

Tegelijkertijd verschilt de kennis over menopauzezorg tussen zorgverleners. Ik spreek huisartsen die zich actief bijscholen en hun patiënten uitstekend begeleiden. Maar ook huisartsen die de groeiende aandacht voor overgangsklachten als een hype beschouwen. Tegen hen zou ik willen zeggen: verdiep je erin. Maar laat die overtuiging niet in de weg staan van de vrouw die bij je in de spreekkamer zit. Want hoe kunnen we vrouwen passende zorg bieden als we hun klachten niet serieus nemen?

Maar kennis alleen is niet voldoende. Een huisarts heeft vaak maar tien minuten om klachten aan te horen, een anamnese af te nemen en behandelopties te bespreken. Hoeveel ruimte blijft er dan over voor uitgebreide voorlichting over leefstijl, hormonale veranderingen en mogelijke behandelingen? Toch verwachten zorgverzekeraars veelal dat menopauzezorg binnen de eerste lijn wordt opgevangen. Dat is begrijpelijk vanuit het streven naar passende en betaalbare zorg. Maar we kunnen niet steeds meer verantwoordelijkheid bij huisartsen neerleggen zonder hun de tijd en specialistische ondersteuning te bieden die daarvoor nodig zijn.

Specialistische menopauzezorg hoeft niet altijd in het ziekenhuis plaats te vinden

Voor vrouwen die aanvullende specialistische zorg nodig hebben, wacht vaak een volgend obstakel. Meerdere ziekenhuizen hanteren een patiëntenstop of nemen tijdelijk geen nieuwe patiënten aan voor de menopauzepoli. En dat terwijl de maximaal aanvaardbare wachttijd voor een eerste poliklinische afspraak volgens de Treeknorm vier weken bedraagt. Waarom accepteren we dat vrouwen zo moeilijk toegang krijgen tot zorg die niet noodzakelijkerwijs binnen de muren van een ziekenhuis hoeft plaats te vinden?

De afgelopen maanden heb ik zelf ervaren dat het anders kan. Door huisartsen, gespecialiseerde overgangsverpleegkundigen en gynaecologen digitaal te laten samenwerken, kunnen vrouwen binnen 14 dagen terecht voor een afspraak met een gespecialiseerde overgangsverpleegkundige. Tijdens een uitgebreide intake worden het volledige klachtenbeeld, de medische voorgeschiedenis en de leefstijl in kaart gebracht. Ook krijgen zij uitleg over de overgang en mogelijke behandelingen, van leefstijladvies tot medicatie, zodat zij samen met de overgangsverpleegkundige kunnen bepalen welke aanpak het beste bij hun situatie past. Een gynaecoloog beoordeelt het behandeladvies en de huisarts wordt op de hoogte gehouden. Bovendien wordt de zorg vergoed vanuit de basisverzekering.

Dit vraagt niet om een keuze tussen de huisarts óf het ziekenhuis, maar om betere samenwerking. Niet iedere vrouw heeft specialistische behandeling nodig. Maar wie die zorg wel nodig heeft, moet daar snel en laagdrempelig toegang toe krijgen.

Bewustwording alleen verkort geen wachtlijsten

We besteden terecht aandacht aan het doorbreken van taboes en het vergroten van kennis. Maar bewustwording alleen is niet genoeg. Zolang we blijven vasthouden aan bestaande zorgstructuren en onvoldoende ruimte bieden aan nieuwe samenwerkingsvormen, verandert er voor vrouwen die nu op zorg wachten te weinig.

Mijn oproep aan beleidsmakers is daarom eenvoudig: kijk verder dan de traditionele grenzen tussen paramedicus, huisarts en ziekenhuis. Maak ruimte voor nieuwe vormen van specialistische zorg, passende bekostiging en samenwerking waarin de behoeften van vrouwen centraal staan. Want goede menopauzezorg begint niet bij de vraag waar die geleverd moet worden, maar bij de vrouw die erop wacht.